YATIRIM FONU

Yatırım Fonu Nedir?

Yatırım fonu, yatırımcıların birikimlerinin yatırım araçlarında değerlendirilmek üzere bir havuz içerisinde toplanması ve profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmesi esasına dayalı faaliyet gösteren bir kurumdur. Yatırım fonları, halktan topladıkları paralar karşılığı hisse senedi, tahvil, bono gibi finansal araçlardan ve kıymetli madenlerden oluşan portföyleri yönetirler.

Katılma Belgesi Nedir?

Her bir yatırımcı, fonun sahip olduğu portföyün bir kısmını temsil eden “katılma belgesi”ni alarak fona ortak olur. Yatırım fonlarındaki katılma belgeleri, şirketlerin hisse senetlerine benzer. Nasıl yatırımcılar hisse senedi alarak şirketlere ortak olurlar ve o şirketler üzerinde hak sahibi olurlarsa, benzer şekilde yatırım fonlarında da katılma belgesi ile yatırım fonuna ortak olurlar. Ancak, hisse senedinden farklı olarak yatırımcıların fonun yönetimine katılma hakları yoktur.

Yatırım Fonları Hangi Yatırım Araçlarına Yatırım Yapabilirler?

Yatırım fonları borsalarda işlem gören yerli ve yabancı şirketlerin hisse senetleri ile özel ve kamu kesimi borçlanma araçlarına, altın ve diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı olarak ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilirler.

Yatırım Fonu Nasıl Gelir Getirir?

Yatırımcılar yatırım fonundan üç farklı şekilde gelir elde edebilirler: İlk olarak, fon sahip olduğu yatırım araçlarından “kâr payı ve/veya faiz geliri” elde eder. Bu gelir, fon yönetimi tarafından fonun toplam portföyüne tekrar yatırılır. İkinci olarak, fonun sahip olduğu yatırım araçlarının fiyatı artabilir. Eğer fon, fiyatı yükselen bu yatırım araçlarını satarsa “sermaye kazancı” elde eder. Elde edilen bu kazanç fonun portföyüne yatırılır. Son olarak da eğer yatırım fonu, fiyatı yükselen yatırım aracını satmayıp elinde tutarsa katılma paylarının fiyatı artar. Yüksek fon toplam değeri, yatırımın yüksek değerli olduğunu gösterir.

Yatırım Fonları Nasıl Alınıp Satılır?

Katılma payı satın alınması veya satılmasında fon kurucusunun “izahnamede” ilan edeceği katılma payının alım satımının yapılacağı yerlere başvurularak alım satım talimatı verilir. Bunun dışında, Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülen fonların katılma paylarının alım satımının yapılabileceği merkezi bir fon dağıtım platformu olan “Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu (TEFAS)” ile veya fon kurucusunun telefon ve internet bankacılığı ve ATM sistemleri aracılığıyla da katılma payı alım satım talimatı verilebilir.

Yatırım Fonları Ne Gibi Avantajlar Sağlamaktadır?

Yatırım fonlarının sağladığı bazı avantajlar:

  • Tasarrufçunun ortaya koyduğu sermayesi yani tasarrufu, profesyonel ve güvenilir yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
  • Yatırım fonu portföyüne alınabilecek menkul kıymetlerin sabit getirili, dövize endeksli ve ortaklık payı gibi araçlarla çeşitlenmesi nedeniyle riskin en aza indirilmesi mümkün olabilecektir.
  • Menkul kıymetlerin değerlemesi ve kontrolü ile kupon, faiz ve temettü tahsili fon yönetimince yapılacağından vade takibi, tahsil etme gibi zaman ve kaynak kullanımını gerektiren işlemlerden kaçınabilecektir.
  • Küçük tasarruflarla temin edilemeyecek kazanç potansiyeli yüksek menkul kıymetlere yatırım yapılmasına olanak sağlayacaktır.
  • Fon portföyündeki değer artışlarının portföy değerine günlük olarak yansıtılması nedeniyle işlemiş gelir ile birlikte gerek ihtiyacı kadar gerekse tamamını istendiği anda paraya çevirebilecektir.

Yatırım Fonlarının Getirdiği Maliyetler Nelerdir?

Yatırım fonları yatırımcılara üç farklı şekilde maliyet getirebilmektedirler. Bunlardan birincisi alım satım nedeniyle yatırımcılardan kesilen “komisyonlardır”. Ancak bu tür komisyonlar zorunlu değildir ve fonlar bunu uygulayıp uygulamamakta serbesttir. Uygulamak istemeleri durumunda ise fon içtüzüğü ve izahnamesinde giriş çıkış komisyonlarının nasıl hesaplandığına yer verilmesi gerekmektedir.
İkinci maliyet unsuru olan “yönetim ücreti” fon kurucusuna fonun yönetimi karşılığında ödenen ücrettir. Genel olarak fon giderleri arasında en büyük payı fon yönetim ücreti almaktadır.
Yatırımcılar açısından katlanılması gereken diğer maliyet unsuru fonun işletilmesi sırasında “fon varlığından yapılan harcamalardır”. Bu harcamalar fon varlıklarından karşılandığı için birim pay fiyatını ve fonun getirisini azaltmakta ve bu etkinin yatırımcılar tarafından anlaşılması daha güç olmaktadır. Bu harcamalar fonun büyüklüğü ile orantılı olup, portföy büyüklüğü daha büyük olan fonun harcamaları da tutar olarak daha fazla olmaktadır. Bu nedenle bu harcamaların büyüklüğünü doğru ölçebilmek için toplam harcama tutarının fonun toplam değer büyüklüğüne bölünmesi ile hesaplanan gider oranlarının kullanılması gerekmektedir. Fonun gider oranı ne kadar yüksekse, getiri üzerindeki olumsuz etkisi de o kadar fazla olmaktadır. Bu nedenle farklı fonlar karşılaştırılırken gider oranları da dikkate alınması gereken önemli bir faktördür. Yatırımcılar yatırım yaptıkları fonun gider oranlarını ve büyüklüklerini fon içtüzüğünden ve izahnamesinden öğrenebilmektedir. Ayrıca Kamuyu Aydınlatma Platformu’nun (KAP) İnternet sitesinde fonların gider oranlarına ilişkin bilgilere yer verilmektedir. Fon yönetim ücretleri ve giriş çıkış komisyonlarına ilişkin bilgiler fon kurucularının internet sitelerinde açıklanmaktadır.

Fon Türü (Kategorisi) Nedir?

Fonun türü portföyün ağırlıklı olarak hangi varlıklardan oluştuğunu göstermektedir. Fonlar aşağıda belirtilen türlerde kurulabilir:

  1. a) Fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak;

1) Yerli ve/veya yabancı kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlar "BORÇLANMA ARAÇLARI ŞEMSİYE FONU",

2) Yerli ve/veya yabancı ihraççıların paylarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlar "HİSSE SENEDİ ŞEMSİYE FONU",

3) Borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlar "KIYMETLİ MADENLER ŞEMSİYE FONU",

4) Diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fonlar "FON SEPETİ ŞEMSİYE FONU"

  1. b) Portföyünün tamamı devamlı olarak, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan ve portföyünün günlük olarak hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonları kapsayan şemsiye fonlar "PARA PİYASASI ŞEMSİYE FONU",
    c) Portföyünün tamamı devamlı olarak, kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve diğer kıymetli madenler ile Kurulca uygun görülen diğer faize dayalı
    olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fonlar "KATILIM ŞEMSİYE FONU",

ç) Portföy sınırlamaları itibarıyla yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonları kapsayan şemsiye fonlar "DEĞİŞKEN ŞEMSİYE FON",

  1. d) Katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş olan fonları kapsayan şemsiye fonlar "SERBEST ŞEMSİYE FON",
  2. e) Yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün, tamamının ya da başlangıç yatırımının üzerinde belirli bir getirinin bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslar çerçevesinde belirli vade ya da vadelerde yatırımcıya geri ödenmesi;

1) Uygun bir yatırım stratejisine ve garantör tarafından verilen garantiye dayanılarak taahhüt edilen fonları kapsayan şemsiye fonlar "GARANTİLİ ŞEMSİYE FON",

2) Uygun bir yatırım stratejisine dayanılarak en iyi gayret esası çerçevesinde amaçlanan fonları kapsayan şemsiye fonlar "KORUMA AMAÇLI ŞEMSİYE FON" olarak adlandırılır ve bu şemsiye fonlara bağlı fonlar ihraç edilebilir. Yukarıdaki sayılanlar dışında da, izahnamelerinde belirtilmek suretiyle, oluşturulacak portföy yönetim stratejilerine uygun fon türleri, Kurul'ca uygun görülmesi koşuluyla belirlenebilir.

 

Yatırım Fonuna Yatırım Yaparken Öğrenilmesi Gerekenler Nelerdir?

Yatırım fonu katılma payına yatırım yapmayı planlayan tasarruf sahipleri aşağıda sayılan konularda yeterli bilgi edinmelidir.

  • Fonun kurucusu ve bu kurucunun yönettiği fonların türü,
  • Fonun portföyünü yöneten portföy yöneticisi,
  • Fonun en yakın tarihli portföy bileşimi ve stratejisi,·
  • Fonun yönetim ücreti oranı ve fon toplam gider oranı,·
  • Kurucunun fonlarının geçmiş dönemlerdeki performansı ve diğer fonlara göre başarı durumu,
  • Fon katılma paylarının alınıp satılabileceği yerler, işlem saatleri, ve alım satım şartları
  • Giriş –çıkış komisyonuolup olmadığı,

Yukarıda sayılan bilgiler ve gerek duyulduğunda daha ayrıntılı bilgiler fona ilişkin belgelerden temin edilmelidir.

Ülkemizde Yatırım Fonlarına İlişkin Son Yasal Düzenlemeler Nelerdir ve Bu Düzenlemelere Nereden Ulaşılabilir?

Yatırım fonlarına ilişkin ülkemizdeki son yasal düzenleme 9/7/2013 tarihli ve 28702 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “III-52.1 Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği”dir. Bu tebliğe aşağıdaki linkten ulaşılabilir:

http://www.spk.gov.tr/indexpage.aspx?pageid=177&submenuheader=0